سال نو و عید نوروز در آذربایجان                        The New Year and Nowruz in Azerbaijan

اول فروردین برابر با ۲۱ مارچ آغاز سال نو در آذربایجان است که به آن "ایل بایرامئ" و "نوروز بایرامئ" هم

گفته میشود. عید نوروز یک سنت تازه در بین آذربایجانیها و بعضی از ملل منطقه است که بر گرفته از

 سنتهای بابل و سومر قدیم و چین میباشد.

سایا و سایاچی لار

مراسم سنتي «سايا» از جمله زيباترين رسم‌هاي مردمان آذربايجان به مناسبت روزهاي پاياني سال و

آغاز سال نو است كه از چندين ده روز مانده به عيد نوروز برگزار مي‌شود. برپا كننده اين مراسم شخصي

به‌ نام « ساياچي» است. وي در روزهاي پاياني هر سال خانه به خانه مي‌گردد و با خواندن شعرهايي

 مخصوص براي اهالي هر خانه‌، سالي پربركت را آرزو مي‌كند. او هم‌چنين روزهاي مانده به عيد را

شمارش مي‌كند و بدين جهت مي‌توان گفت به احتمال زياد، واژه « سايا»‌ از مصدر تركي «سايماق» به

معناي «‌شمردن» گرفته شده است. ساياچي‌ها در مقابل دعاهاي خير و شعرهاي دوست‌داشتني خود از

 صاحب‌خانه‌ها هديه و انعامي را دريافت مي‌كنند. اين هديه ممكن است گندم و جو و شيريني و آجيل

 باشد يا مبلغي پول به ساياچي هديه داده شود.وصف حال احشام و گوسفندان از ديگر نكته‌هاي جالب

 توجه شعرهاي « سايا» است:

«سايا گلدي، گوردوزمي؟
سلامئني، آلدئزمي؟
آنني قاشقا قوچ قوزوني
ساياچي‌پا، وئرديزمي؟»
ترجمه (سايا آمده او را ديديد؟ جواب سلام او را داديد؟ بره پيشاني قشقا را به ساپاچي داديد؟)
«بوسايا كيمدن قالئب؟
حضرت آدم دن قالئب
حضرت آدم گلنده
دونيا بونيد اولاندا
موسي چوپان اولاندا
قئرمزي بوغدا بيننده
شيشليگيميز اويشدي »
ترجمه:( اين سايا از كه به يادگار مانده است؟ از حضرت آدم بر جاي مانده است در زمان آمدن حضرت آدم
و زماني‌كه بنياد دنيا نهاد شد و زماني‌كه حضرت موسي چوپان بود و زماني‌كه گندم سرخ‌رنگ بر كشتزارها مي‌روييد كباب روي سيخمان بره سه ساله است.)
«بو سايا ياخجي سايا
هم چشمه ‌يه، هم چايا
هم الودوزا، هم آيا
هم يوخسولا هم وارا» 
ترجمه: (اين سايا، ساياي خوبي بشود هم براي چشمه هم براي رود هم براي ستاره و هم براي ماه
هم براي فقير و هم براي غني)
«جانئم آلا باش قويون
قارلي داغلار آش قويون
ياغئندان پيلو اولار
قورو دوندان آش قويون»
ترجمه:( اي جان من گوسفند آلا باش از كوه‌هاي پوشيده از برف بالا برو از روغن تو پلو به عمل مي‌آيد
و از كشك تو آش طبخ مي‌شود)
« جانئم بوشيشك قويون
يوني بير دوشك قويون
بولاماني بول ايله
قئرئلدي اوشاق قويون»
ترجمه: (اي جان من، بره دوساله كه به اندازه پشم يك تشك پشم‌داري آغوزت را فراوان كن كه بچه‌هايم تلف شدند)
«جانئم بوز آلا قويون
ايه‌ ن سنين ساياندان
اوغلونا قئز آلا قويون»
ترجمه: (اي جان من گوسفند بوز آلا كه در راه بي‌حال مي‌شوي صاحبت در سايه تو براي پسرش زن اختيار كند)

تکم چی لیک و تکم چی لر

تكم ‌چی لیک يكي از آيين‌ها و سنت‌ها و نمایش های عروسکی رايج در آذربايجان در آستانه سال نو 

است. "تكه " يا "تكم " واژه‌اي تركي به معناي بز نر است و تکم چی در این مراسم در حالي‌كه عروسكي

به شكل بز نر را در دست دارد و سر اين بز را به اين سو و آن سو تكان مي‌دهد، شعرهايي شنيدني

 درباره تكه و ماجراهاي او را مي‌خواند. تکم چی در هر كوي و برزني حاضر مي‌شود و از مردم در قبال

 خواندن شعرهايش و بازي دادن "تكه " عروسكي‌اش هديه و انعام مي‌ستاند.تکم چی ها معمولا از

 کوهستانها مي آيند و همچنین اشعاري را درباره نوروز ، زايش و نوزايش مي خوانند و علامت مشخصه

 آنها نيز همين بز تزيين شده و تکم است.  تكم‌ چی ها اين گونه آواز سرمي‌دهند:

باهار گلدی ، باهار گلدی، خوش گلدی/علی ذوالفقارلا گلدی، خوش گلدی/نسرین گولو باغا گلدی، خوش گلدی /سيزین بوتازه بايرامئنئز موبارک /آيئنئز ، ايلینیز ، هفته نیز گوندوزوز موبارک/

ترجمه:/بهار آمد ،بهار آمد ،خوش آمد/علی با ذوالفقار آمد ،خوش آمد/گل نسرین به باغ آمد ،خوش آمد/  اين عيد تازه تان مبارک باشد / ماهتان ، سالتان ، هفته تان ، روزتان مبارک باد /

خانه تکانی یا ائو تمیزله مک                                                                      Spring- Cleaning

مراسم خانه تکانی قبل از شروع سال نو  و از اولین چارشنبه اسفند در آذربایجان آغاز میشود و مردم

سعی میکنند تا شروع سال نو محل زندگی خود را از هر نوع آلودگی پاک کنند و برای ورود سال جدید

 آماده کنند. مردم آذربایجان معتقدند اگر خانه تا شروع تحویل سال نو تمیز و مرتب نشود در طول سال

جدید همانطور نامرتب خواهد ماند و تا پایان سال روی تمیزی به خود نخواهد دید.همچنین آذربایجانیها

معتقدند فرشته ها وارد خانه های کثیف نمیشوند.بهروز خاماچی در این باره میگوید:با توجه به اينكه اين

 منطقه يك منطقه سردسيري بوده و دود و خاكستر فراواني به خود مي ديده، زنان شهرها و بخصوص

روستاها با ايجاد محيط تميز،شاداب و به دور ريختن خاكسترهاي زمستان محل زندگي خود را براي

 رسيدن سال جديد آماده مي كنند. نکته ی جالب اینکه در زبان انگلیسی به خانه تکانی " Spring-Clean

"به معنای تحت اللفظی "تمیز کردن بهاری" می گویند که یاد آور خانه تکانی آذربایجانی ها برای بهار

است.

پوشیدن لباس نو

در آذربایجان مردم در آغاز اسفند رسم دارند به نو کردن لباس های خود بیاندیشند یا جامه نو بدوزند یا

بخرند یا بشویند و این نشان از نونگری، نوسازی و نوبینی است.آنها معتقدند باید همانند طبیعت در سال

 جدید لباس نو و پاکیزه بر تن کرد.

سبزه نوروز

سبزه یکی از مهمترین اجزای سفره سال نو میباشد که نماد باروری و سرسبزی و شادابی و نشانگر

 زندگی بشر و پیوند او با طبیعت است.مردم آذربایجان از سومین چارشنبه اسفند شروع به خیساندن و

سبز کردن گندم،عدس،ماش یا شاهی برای تهیه سبزه سفره سال نو  میکنند.امروزه سبزه ها را به

 شکل های متنوعی مانند عروسکی،قالبی،درختچه ای و... درست کرده و تزیین میکنند.سبزه را تا

سیزده نوروز نگه میدارند،سپس آن را به آب روان میسپارند تا همراه آن بدی ها از زندگی دور شود.

پختن سمنو یا سمه نی یا سو مه نی

سمنو یکی دیگر از اجزای سفره سال نو میباشد.از جوانه‌هاي تازه رسيده گندم ساخته مي‌شد و خوردن

اين جوانه‌هاي بارور سبب نيرومندي و باروري در تمام سال مي‌شود.در آذربایجان به سمنو، "سمنی یا

سمه نی"، "سومه نی" و "ایصفاهان حالواسی"(حلوای اصفهان) گفته میشود. سمنو از غذاهای آخر

سال است که با همکاری خانم ها تهیه میشود. پس از پختن،سمنو را یک شب می گذارند بماند تا

حضرت فاطمه  نقش پنجه خود را بر آن اندازد و سمنو را متبرک کند.در آذربایجان رسم است که در زمان

نوروز سمنو را در میان زنانی که دارای اولاد نمیشوند میگردانند و می گویند:"آي بونو گؤيردن تانري، بو

گليني ده گؤيرت، آرزوسونا کاما يئتير. مطلبينه، مورادينا چاتدير. عهديني اوميديني بيتير" (ترجمه: اي

خدايي که اين سمنو را بارور کردي ،اين عروس را هم بارور کن ،آرزويش را اجابت کن ،به خواسته‌اش

برسان، به اميدي که دارد برسان.)آهنگ سمنو نیز در آذربایجان خوانده میشود:

"سمنی آی سمنی، هر یازدا سن یادا سال منی،سمنی ساخلا منی،ایل ده گؤیردیم سنی، گولوش

دوغار دوداغلاردا سمنی،بیزیم ائللر اوخور بو نغمه نی،سمنی آی سمنی ساخلا منی،دوزوم دؤرد یانینا

نرگیز،یا سمنی،بو بایرامدا هر ایل بایرام دوزه لدن ،من ال چکمم سنده ن کیمی گوزه لدن، سوفره لر بزییر

 سن ازلدن،یاراشیرسان اوتاغلارا سمنی."(ترجمه:سمنو آی سمنو،در هر بهار مرا به یاد بیار،سمنو،

 سمنو! از من محافظت کن،تا هر سال تو را سبز کرده و بپزم،سمنو! تبسم بر لبها مینشیند،ملت ما این

ترانه را میخوانند،سمنو آی سمنو مرا حفظ کن،تا در چهار گوشه ات گل نرگس بچینم،این عید نیز مثل

عیدهای گذشته که تو را می پختم،من از مه رویی مثل تو دست نخواهم کشید،از ازل تا حالا سفره ها را

 رنگین می کنی،زینت بخش منازل هستی)

مراسم چهل یاسین یا قئرخ یاسین

یکی دیگر از مراسم سال نو در آذربایجان مراسم چهل یاسین است.خاماچی می گوید:از ديگر مراسم

جالب ما آذربايجاني ها كه الان هم در بعضي از خانه هاي روستاها مشاهده مي شود مراسم چهل

ياسين است. خاماچي ادامه مي‌دهد: اين مراسم اغلب در مساجد اتفاق مي افتد و روال آن به اين

صورت است كه درون تشت تميز يا ظرف بزرگي آب چشمه ريخته و همه دور آن جمع شده و هر كس

يكبار( 40 نفر 40 تا) سوره ياسين را مي خوانند و به آب فوت مي كنند و با اين نيت كه سال نو را با بركت

 شروع كنند، هركس مقداري از آن را مي خورد و يا اينكه زعفران را در آب حل كرده و سوره ياسين را با

آب زعفران 40 بار در كاغذ مي نويسند بعد آن را درون آب مي ريزند و بعد از كساني كه در محفل هستند

هر كسي مقداري از آن را برده و براي بركت به آب مورد مصرفي خود مي‌افزايد يا به آب مصرفي حيوانات و

 يا خمير كردن آرد مي‌افزايد، يا اگر مريضي داشته باشند به او مي دهند تا شفا يابد. 

سفره هفت سین یا یئددی سین یا بایرام سوفره سی

یکی از مراسمی که چند ساعت مانده به تحویل سال نو در آذربایجان انجام میدهند پهن کردن سفره

هفت سین(یئددی سین) است.براي هفت سين حتما سفره سفيد پهن مي شود که نماد پاکي

است . عده ای معتقدند کلمه سین به معنی کشور چین است و در زبانهای عربی و عبری نیز به چین، 

"صین" می گویند و شاید به معنی هفت چیزی است که از فرهنگ کشور چین وارد فرهنگ ایران و

آذربایجان شده است.شاید هم به معنای هفت چیزی است که در کاسه های چینی ریخته شده و در

سفره گذاشته میشود به این سفره هفت چین یا یئددی چین هم گفته میشده است.ناصر منظوری نیز

معتقد است منظور از سفره هفت سین در آذربایجان "برکت­لردن يئددی ­سين قويماق!" (از آن­هايی که

 "برکت" به حساب می­آيند هفت­تايش را گذاشتن!) است وی میگوید :به هنگام تحویل سال از تمامی

برکت های زندگی نمونه ای را در سفره تحویل سال می گذارند تا این برکت ها از سال کهنه به سال نو

 منتقل شود و به این ترتیب جریان زندگی ادامه یابد.اين برکت­ها عبارتند از:

۱.گؤی برکتی و آیدین لیق(برکت آسمان و روشنایی)

۲. سو برکتی(برکت آب)

3. يئربرکتی (برکت زمین)

۴. حئیوان برکتی(برکت حیوانی)

۵. آغاج برکتی(برکت درخت)

۶. آلوئر برکتی(برکت داد و ستد)

۷.گؤيه­رمک برکتی(برکت رويش _از سال کهنه به سال نو)

منظوری در ادامه  در این مورد توضیح میدهد:

۱. "قر آن " و " آینا" (آینه) به عنوان برکت آسمانی و روشنایی(که آن هم از آسمان است).واژه های "آینا" و " آیدینلیق" با " آی" مرتبطند و نام دیگر آینه یعنی "گوزگو" با مجموعه واژگانی "گون "(خورشید) مرتبط است.(قبل از اسباب کشی به خانه ی جدید نیز اول قرآن و آینه برده میشود.)قرآن را میخوانند و در آینه نگاه میکنند.

۲. سو(آب). به عنوان برکت آب. علاوه بر خود آب در جایی که ماهی هست با گذاشتن ماهی(قرمز که رنگ مبارک است) به عنوان برکت آب. حالا هم که خوردن ماهی در شب عید همه گیر شده )بهره مندی از برکت آب!)قبل از تحویل سال دسته جمعی سوره " یاسین" را می خوانند و به سوی آب فوت میکردند. بعد از تحویل سال از آن آب مینوشیدند. در ضمن ، خوردن ماهی در شب عید خود بهره مندی از برکت آب است که البته در قدیم همه جا امکان پذیر نبود.

۳.قوْوورغا (گندم و عدس برشته ـ قرمز گون به نشانه ی مبارکی و رد نحوست زمستان) به عنوان برکت خاک و زمین،در جاهایی نیز سمنو.گندم ، عدس و ... را برشته  میکردند و پس از تحویل سال میخورند. در جاهایی که سمنو رسم باشد نیز با خوردن از سمنو  ،در واقع ، برکت خاک را به وجود خود منتقل میکنند. 

۴.بویانمیش یومورتا (تخم مرغ رنگ شده با پوست پیاز ـ رنگ قرمز، رنگ مبارک ـ به نشانه ی رد نحوست زمستان) به عنوان برکت حیوانی. با قرار دادن تخم مرغ پخته در سفره و خوردن آن پس از تحویل سال در واقع از برکت حیوانی بهره مند شده برکت آن را به خود منتقل میسازند.

۵. آلما ، ایيْده...(سیب،سنجد... به رنگ قرمز ـ رنگ مبارک ـ و به نشانه ی رد نحوست زمستان)"آلما" به عنوان برکت سر درختی.قرار دادن میوه هایی از قبیل سیب و سنجد و... با خوردن آن ها در واقع از برکت درخت بهره مند میشوند. 

۶. سیککه(سکّه) به عنوان برکت داد و ستد.با قرار دادن سکّه در سفره و سپس حفظ آن در طول سال (شاید هم در جیب) در واقع برکت داد و ستد را به خود منتقل میکنند.

۷.گؤیه رتی (روییدنی). سبزی رویانده شده به عنوان سمبل انتقال زایش و رویش از سال کهنه به سال نو.رویاندن ،سبز کردن سبزه،گذاشتن آن در سفره و در نهایت انداختن آن به صحرا سمبلی است از انتقال و استمرار رویش از سال کهنه به سال جدید.

خاماچی، محقق آذربایجانی در مورد سفره هفت سین میگوید:"چند ساعت به تحويل سال مانده مردم

درتدارك سفره هفت سين هستند و در خانواده سنتي آذربايجان درون سفره سوره يوسف را باز مي

كنند و لاي آن مقداري پول تازه به عنوان تبرك مي گذارند و به ميهمانان با عنوان ( ايل سفته سي) سفته

سال مي دهند كه البته اين سفته اغلب از جانب بزرگ خانواده داده مي شود. همچنين رسم براين بود

سر سفره هفت سين همه اهل خانواده مي نشستند و بعد از تحويل سال و پايان يافتن ديد و بازديد به

مسافرت مي رفتند".

ماهی قرمز یا قئرمئزی بالئق که امروزه در یئددی سین دیده میشود در زمان قاجار و از فرهنگ و کشور

چین وارد ایران شده است.همچنین در آذربایجان سيب را براي شادي و روشنايي زندگي داخل آب

گذاشته و سکه را براي برکت داخل آن مي اندازند.در سفره های سال نو در آذربایجان همچنین نان(چوره

ک)و برنج(دویو) به عنوان نماد برکت و روزی ،سماق(سوماغ) و سیر(سارئمساغ) و سرکه(سیرکه) به

 عنوان نماد چاشنی و محرک شادی در زندگی ، اسفند(اوزه ر لیک) نماد پیشگیری از چشم زخم و... نیز

 دیده میشود.

بایرام گوروشو یا عید دیدنی

از جمله مراسم سال نو در آذربایجان عید دیدنی است.بعد از تحویل سال نخست به دیدن بزرگان فامیل

 میروند. دید و بازدید های نوروزی حتی تا سیزده فروردین نیز ادامه پیدا میکند. این دید و بازدید ها باعث

 میشوند افراد فامیل و دوستان حداقل یکبار در سال همدیگر را ملاقات کنند و از احوال هم جویا

شوند.بسیاری از کدورت ها و رنجش های خانوادگی به یمن این دید و بازدیدها برطرف میشود.

اول بایرام

در دید و بازديدهاي سال نو در آذربایجان رسم است که نخست به خانهً کساني بروند که " اولین عید یا

اول بایرامی" در گذشت عضوي از آن خانواده است.

بایراملئق و ایل سیککه سی

بایراملئق و ایل سیککه سی از سنت های دیگر آذربایجانی ها در سال نو است. بایراملئق یا عیدی هدیه

 ای است که افراد به مناسبت رسیدن سال نو به همدیگر میدهند. در قدیم بزرگترها بیشتر به افراد

کوچکتر هدیه هایی مانند تخم مرغ رنگ شده و اسکناسهای نو و... میدادند و هنوز هم میدهند.

بعد از تحویل سال نو نیز بزرگ خانواده اسکناس های نو را که در لای صفحات قرآن گذاشته است به

اعضای خانواده هدیه میدهد.دادن عیدی به تازه عروس و دامادها نیز مرسوم است.

اما دادن "ايل سيكه سي " يا "سكه سال " رسم ديگري است كه در نزد مردم ديار آذربايجان به مناسبت

عيد نوروز متداول است. معمولا برخي افراد كه به داشتن دستي با بركت و يا به اصطلاح آذربایجانی‌ها

دستي سبك(الی یونگول) مشهورند با آغاز سال نو به دوستان و آشنايان "ايل سيكه سي " مي‌دهند تا

با دريافت نخستين پول سال از چنين دست مباركي سالي پر رونق و خوب از لحاظ اقتصادي داشته

باشند. فردي كه "ايل سيكه سي " مي‌دهد ممكن است پيرمردي 80 ساله باشد و يا كودكي 7 ساله

هيچ تفاوتي ندارد بلكه ملاك بركت دست است و بس.

خوراکی ها و شیرینی های سال نو در آذربایجان

در تبریز هنگام تحویل سال نو دلمه برگ مو (یاپراغ دولماسی) را میگذارند بجوشد و دلمه ها را نماد ثروت

 و خوش شانسی میدانند و معتقدند که اگر در هنگام تحویل سال دلمه ها در حال جوشیدن باشد ثروت

آنها نیز در سال جدید مانند دلمه ها خواهد جوشید و بعد از تحویل سال دلمه ها را میخورند.در نقاط دیگر

 آذربایجان از دلمه های دیگر مانند دلمه کلم نیز بدین منظور استفاده میشود. همچنین مردم آذربایجان

دلمه را نمادی از صمیمیت و دور هم بودن میدانند.همچنان که در داخل یک برگ مو اجزای متعددی چون

 برنج، لپه، بلغور و انواع سبزیجات جمع می‌شوند و خوراک دلمه را پدید می‌آورند به این صورت نیز افراد

خانواده در کنار همدیگر جمع شوند و کانون خانواده گرم‌تر از همیشه می‌شود. از غذاهای دیگری که

خوردن آن در سال نو در آذربایجان رایج است می توان به سبزی پلو با ماهی،کوکو سبزی، آش و...اشاره

کرد. رنگ سبز در دلمه و اکثر غذاهای رایج در سال نو نماد بهار و زندگی میباشد.

علاوه بر غذاها، شیرینی ها نیز از اجزای تشکیل دهنده خوراکیهای سال نو میباشند. در تبریز با شیرینی

 هایی مانند قرابیه،نخودچی،باقلوا و... از میهمانان پذیرایی میشود. همچنین در تبریز شیرینی ها نیز در

سفره هفت سین گذاشته میشوند.مردم تبریز اعتقاد دارند که باید از تمام خوردنی های سفره هفت

سین به خاطر برکت و روزی باید میل نمود. سمنو و شیرینی های سفره هفت سین نیز از این قاعده

 مستثنی نیستند.آجیل عید نیز در آذربایجان رایج است و با آجیل چارشنبه سوری تفاوت دارد.

تبریکات رایج سال نو در آذربایجان

-بایرامئنئز قوتلو اولسون:عیدتان مبارک باد

-بایرامئنئز قوتلو:عیدتان مبارک

-ینی ایلینیز قوتلو:سال نو شما مبارک

-ینی ایلینیز قوتلو اولسون: سال نو شما مبارک باد

-نوروروز بایرامئنئز قوتلو اولسون:عید نوروز مبارک باد

-نوروز قوتلو اولسون: نوروز مبارک باد

-نوروز بایرامئنئز موبارک اولسون: عید نوروز شما مبارک باد

-بایرامئنئز موبارک اولسون:عیدتان مبارک

-تازا(تزه) ایلینیز موبارک اولسون: سال نو شما مبارک

- یور بئله بایراملار گوره سینیز:صد سال به از این سالها

-گلن گونلرینیز خئیره قالسئن: روزهای آینده تان به خیر و نیکی ختم شود.

-نئچه بئله بایراملارا یئتیشه سینیز:سال هایی به همین خوبی در پیش رو داشته باشید.

باورهای مردم آذربایجان در بهار و آغاز سال نو

-خاماچی میگوید: "روز اول فروردين در بين آذربايجاني ها نشانه فصل بهار است. دومين روز نشانه

 تابستان، سومين روز نشانه پاييز و چهارمين روز نشانه زمستان". و هوای این چهار روز بیانگر هوای

چهار فصل در سال جدید است.

سیزده به در در آذربایجان

مردم آذربایجان در روز سیزدهم فروردین با رفتن به طبیعت و تفریح و بازی به بدرقه نوروز می روند .غذا را

 در دل طبیعت می خورند و سبزه ها را به عنوان هدیه به طبیعت به آبها می سپارند. تاب بازی یکی از

 بازی های محبوب آذربایجانی ها در این روز بوده است .خوردن کاهو سکنجبین در این روز  رایج

 است.همچنین مردم آذربایجان سبزی های تازه مانند شنگ(یملیک) را می چینند و همراه سرکه و

 آبغوره و سکنجبین می خورند. برای ناهار آش رشته یا همان آش کشک و کوفته و کوکو  و...تهیه

 میشود. یکی دیگر از مراسم این روز "گره سبزه" می باشد،این رسم یادآور اولین ازدواج بشری است که

 گفته میشود با گره زدن دو سبزه به ثبت رسیده است و دختران و پسران جوان در روز سیزده نیت می

 کنند تا فرا رسیدن زمان سیزده فروردین سال آینده ازدواج کنند.بنابراین گره زدن سبزه نمادی از باز شدن

 بخت و پیوند زن مرد است. همچنین دخترهاي جوان در راه بازگشت از صحرا، هفت سنگ از زمين

 برمي‌دارند و آنها را از روي دوش خود يكي از راست و ديگري از چپ، به پشت پرتاب مي‌كنند و بر اين

 باورند كه با اين كار درد و بلا و مشكلات خود را به كوه، صحرا و دشت و دمن مي‌دهند و با خود به خانه

 نمي‌برند.ماهی های قرمز نیز  به نشانه دادن حیاتی دوباره به طبیعت به داخل رودها انداخته

 میشوند.مردم سعی میکنند این روز را با شادی و خنده سپری کنند تا در سال جدید از اندیشه های

 پلید دور بمانند. همزمانی و شباهت سیزده به در آذربایجانی ها با عید پاک نیز جالب توجه است.

منابع(Sources):

http://nazensinle.azersayt.com

http://www.itv.az

http://milliharakat.com/articleno264.php

http://www.farsnews.net/newstext.php?nn=8512200466

http://www.gifs.net/Animation11/Animals/Barn_Animals/Cow_eats_3.gif

http://www.animationlibrary.com

http://amanat-ur.com/news.php

 http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=11040

http://www.topiranian.com/maghalat/archives/006948.html

 http://azsharghi.agri-eng.com/2008/03/post_412.php

http://www.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100934804654

http://www.aytan-tabrizli.blogfa.com